Autopercepción y Conocimiento de Competencias Interculturales de Docentes de Educación Inicial en la Institución Educativa del Cercado del Cusco
Resumen
El estudio tuvo como objetivo reconocer el conocimiento y la autopercepción de la docencia de Educación Inicial de las competencias interculturales, considerando las dimensiones de comunicación intercultural, adaptabilidad intercultural, sensibilidad intercultural, actuación intercultural y reconocimiento intercultural. La investigación se desarrolló en la I.E.I. Niño de San Cristóbal y la I.E.I. N.° 87. Se adoptó un enfoque mixto, integrando el análisis cuantitativo de un cuestionario aplicado a docentes, y un análisis cualitativo derivado de entrevistas semiestructuradas. Esta combinación metodológica permitió comprender las percepciones, actitudes y prácticas de las competencias interculturales en el aula. Los resultados evidenciaron que, en ambas instituciones, gran parte de docentes se ubica en el nivel medio bajo en todas las dimensiones evaluadas, con debilidades especialmente marcadas en actuación intercultural, comunicación intercultural y adaptabilidad intercultural. La I.E.I. Niño de San Cristóbal presentó un 66 % de docentes en nivel medio bajo y un 33 % en un nivel bajo, mientras que en la I.E.I. N.º 87 el 75 % se ubicó en nivel medio bajo, el 12,5 % en nivel bajo y 12,5 % en un nivel medio alto. En el plano cualitativo, se identificó diferencias entre el discurso y la práctica: aunque los docentes manifiestan valorar la diversidad cultural y reconocer su importancia en la educación, sus acciones pedagógicas no siempre reflejan ese compromiso. Como respuesta a este diagnóstico, se diseñó una propuesta formativa consistente en un taller de competencias interculturales orientada a motivar y a fortalecer las capacidades de la docencia para articular la diversidad cultural en su práctica pedagógica. Se concluye que el desarrollo de las competencias interculturales en la docencia de Educación Inicial requiere de espacios de formación contextualizadas con un enfoque intercultural urbano que combinen el desarrollo de habilidades, actitudes y conocimientos, orientadas a generar procesos pedagógicos pertinentes en el aula basado en el diálogo, respeto y aprendizaje compartido. Abstract
The study aimed to assess the knowledge and self-perception of early childhood education teachers regarding intercultural competencies, considering the dimensions of intercultural communication, intercultural adaptability, intercultural sensitivity, intercultural performance, and intercultural recognition. The research was conducted at the Niño de San Cristóbal Early Childhood Education Institution and the No. 87. Early Childhood Education Institution. A mixed-methods approach was adopted, integrating quantitative analysis of a questionnaire administered to teachers with qualitative analysis derived from semi-structured interviews. This methodological combination allowed for an understanding of perceptions, attitudes, and practices related to intercultural competencies in the classroom. The results showed that, in both institutions, a large proportion of teachers scored at the lower-middle level in all the dimensions evaluated, with particularly marked weaknesses in intercultural performance, intercultural communication, and intercultural adaptability. At the Niño de San Cristóbal Early Childhood Education Institution, 66% of teachers scored at the lower-middle level and 33% at the low level, while at the No. 87 Early Childhood Education Institution, 75% scored at the lower-middle level, 12.5% at the low level, and 12.5% at the upper-middle level. Qualitatively, differences were identified between discourse and practice: although teachers expressed valuing cultural diversity and recognizing its importance in education, their pedagogical actions did not always reflect this commitment. In response to this diagnosis, a training proposal was designed, consisting of an intercultural competency workshop aimed at motivating and strengthening teachers' abilities to integrate cultural diversity into their pedagogical practice. It is concluded that the development of intercultural competencies in early childhood education requires contextualized training spaces with an urban intercultural approach that combine the development of skills, attitudes, and knowledge, aimed at generating relevant pedagogical processes in the classroom based on dialogue, respect, and shared learning.
Keywords: intercultural competencies, early childhood education, cultural diversity, teacher training. Pisiyachisqa
Kay yachayqa, yachachiqkunap yachayninkuta, kikinkumanta qhawarisqankuta ima, yachaykunata, kikinkumanta qhawarisqankuta ima, yachaykunata, kawsaypurapi yachaykunata qhawarispa, kawsaypura rimanakuy, kawsaypura adaptabilidad, culturapura sensibilidad, kawsaypura ruway, culturapura riqsinakuy ima dimensiones nisqakunata qhawarispa. Kay maskayqa ruwakurqa Niño de San Cristóbal Institución de Educación Infantil nisqapi, Institución No 87 Institución de Educación Infantil nisqapipas. Huk enfoque mixto-métodos nisqatam hapirqaku, chaypim hukllawarqaku anlisis cuantitativo nisqa huk tapukuymanta yachachiqkunaman qusqa, análisis cualitativo nisqawan, chaymi hurqusqa entrevistas semiestructuradas nisqamanta. Kay combinación metodológica nisqa, aulapi competencias interculturales nisqamanta, percepciones, actitudes, ruwaykuna ima hamut’ayta atirqa. Chay ruwasqakunam qawarichirqa, iskaynin institucionkunapi, hatun proporción yachachiqkunam puntajeta chaskirqaku nivel inferior-chawpi nisqapi tukuy dimensiones evaluadas nisqapi, aswantaqa marcasqa pisi kallpayuq kasqankuwan, ruwaypi intercultural nisqapi, comunicación intercultural nisqapi, adaptabilidad intercultural nisqapipas. Niño de San Cristóbal Institución de Educación Infantil nisqapiqa 66% yachachiqkunam uray-chawpi nivelpi, 33%taq pisi nivelpi, No 87 Institución de Educación Infantil nisqapiñataqmi 75% uray-chawpi nivelpi, 12,5% pisi nivelpi, 12,5%taq alto-chawpi nivelpi. Cualitativa nisqapiqa, rimaywan ruwaywanqa diferenciakunam riqsichikurqa: yachachiqkuna diversidad culturalta chaninchasqankuta qawachiptinkupas, educacionpi ancha allin kayninta riqsispankupas, acciones pedagógicas nisqa ruwasqankuqa manam sapa kutichu kay compromisota qawachirqa. Kay diagnóstico nisqaman kutichispa, huk propuesta de capacitación nisqa ruwasqa karqan, chaymi karqan huk taller de competencia intercultural nisqa, chaywanmi yachachiqkunaq atiyninkunata kallpachayta, kallpachayta ima, diversidad cultural nisqa ruwayninkuta pedagógica nisqaman churanankupaq. Tukuchikunmi, educación infantil nisqapi competencias interculturales nisqakuna wiñananpaqqa, espacios de capacitación contextualizado nisqakunatan necesitakun, enfoque intercultural urbano nisqawan, chaykunan huñun yachaykunata, actitudes nisqakunata, yachaykunata ima wiñachiyta, chaywanmi aulapi procesos pedagógicos relevantes nisqakunata paqarichiyta munan, rimanakuypi, respeto nisqapi, yachay kuskachasqapi ima.
Chanin rimaykuna: kawsaypura yachaykuna, wawa yachay, imaymana kawsay, yachachiq yachachiy.
Colecciones
- Educación Inicial [29]







