Implementación de un Biohuerto a partir de Prácticas y Conocimientos Interculturales. Una Estrategia de Aprendizaje en la IE Multigrado
Fecha
2026-05-08Autor
Castro Pareja, Sherley Shamira
Perez Cuellar, Jacqueline
Nivel de Acceso
Acceso AbiertoMetadatos
Mostrar el registro completo del ítemResumen
La presente investigación titulada “Implementación de un biohuerto a partir de prácticas y conocimientos interculturales como estrategia de aprendizaje en la Institución Educativa Multigrado N° 54024 Santa Ana de Occoruro – Curahuasi” tuvo como objetivo promover aprendizajes significativos mediante la articulación de saberes ancestrales y prácticas agroecológicas modernas en el contexto educativo rural. La investigación se estructuró a partir del enfoque cualitativo, con diseño descriptivo-narrativo y de investigación acción participativa (IAP), involucrando a estudiantes, docentes, sabios comunales y padres de familia como actores fundamentales del proceso educativo. Los principales resultados demuestran que la implementación del biohuerto fortaleció la identidad cultural, la responsabilidad ambiental y el aprendizaje vivencial de los escolares, consolidándose como un espacio donde se aprende haciendo. Además, se comprobó que la escuela no debe separarse de la comunidad, sino que debe nutrirse de sus saberes y prácticas tradicionales para construir aprendizajes contextualizados y pertinentes. El biohuerto se convirtió en un puente entre el conocimiento ancestral y la educación moderna, fomentando la participación, la reciprocidad y la sostenibilidad. Se concluye que esta experiencia puede replicarse en otras instituciones rurales como modelo de educación intercultural, significativa y vinculada al territorio. Abstract
The present research titled “Implementation of a Bio-garden Based on Intercultural Practices and Knowledge as a Learning Strategy at the Multigrade Educational Institution N° 54024 Santa Ana de Occoruro – Curahuasi” aimed to promote meaningful learning through the integration of ancestral knowledge and modern agroecological practices in a rural educational context. The study followed a qualitative approach with a descriptive-narrative and participatory action research (PAR) design, involving students, teachers, community elders, and parents as key actors in the educational process.
The main results show that the implementation of the bio-garden strengthened students’ cultural identity, environmental awareness, and experiential learning, consolidating it as a space where one learns by doing. Furthermore, it was confirmed that the school should not be separated from the community but nourished by its traditional knowledge and practices to build contextualized and relevant learning. The bio-garden became a bridge between ancestral wisdom and modern education, fostering participation, reciprocity, and sustainability. It is concluded that this experience can be replicated in other rural institutions as a model of intercultural, meaningful, and community-based education.
Keywords: school bio-garden, ancestral knowledge, meaningful learning, intercultural bilingual education, sustainability. Pisi Rimayllapi Willasayki
Kay yachaymanta rimanakuyqa sutiyuqmi: “Biohuertota ruray, runasimita, yachaykunata t'ikrayninmanta, yachaykunapa alli kausayta ruray, Institución Educativa Multigrado N° 54024 Santa Ana de Occoruro – Curahuasi”. Kay yachaymanta ruwayninpa maskaqmi, ñawpa yachaykunata wiñay ruraykunawan tinkuchiy, llaqtaypa yachay wasipi ruraykuna llaqtanchikpa kawsaywan tinkuywan. Yachayqa ruraymanta yachay kaqmi, khipu rimayniyoq, rimanakuyta churayniyoq, llapa runakuna —wawqikuna, yachachiqkuna, yachaqkuna, mamakuna— rimanakunataq warmikuna, qhari runakunawanmi.
Rikch’aykuna qhawachin biohuertomantaqa wiñachisqa kasqa runakunaq sutinchasqankunata, allin pachamamawan kawsaqta, yachaykunata ruraypi yachayta. Biohuertoqa kaypi yachay wasi hina, ruraywan yachaytaqa mask’achin. Hinallataq rikhurin yachay wasinchik mana llaktanchikmanta qochusqachu kananpaq, ichaqa llaqtanchikpa yachaykunamanta mikuyta mask’anapaqmi. Biohuertoqa puriq puente hina kasqa ñawpa yachayta, kunan yachayta tinkuchin, yanapanakuy, ayninakuy, wiñay kawsayta wiñachin. Kay ruraqtaqa huk llaktakunapi ruwasqa kanman, yachay interculturalmi, allin yachaymi, llaktanchikpa kawsaywan tinkuqmi.
Chanin rimaykuna: biohuerto escolar, ñawpa yachay, allin yachay, Educación Intercultural bilingüe, wiñay kawsay.







